LOGOWANIE
Zarejestruj sie

Bośnia i Hercegowina: kształtowanie państwa i pozycja międzynarodowa (1992-2006)

Władzę wykonawczą w Republice Bośni i Hercegowiny sprawuje Prezydium Republiki Bośni i Hercegowiny. Jego skład tworzą 3 członkowie – Bośniak i Chorwat, wybierani w wyborach powszechnych w Federacji Bośni i Hercegowiny oraz Serb w Republice Serbskiej. Kadencja pierwszego Prezydium trwała 2 lata, zaś następnych jest czteroletnia. Dopuszczalna jest jedna reelekcja poszczególnych członków. Funkcję Przewodniczącego Prezydium (ośmiomiesięczną, pełnioną rotacyjnie) pierwszy obejmował ten z jego członków, który uzyskał największą liczbę głosów w wyborach. Decyzje Prezydium podejmuje wyłącznie poprzez konsensus. Gdy jeden z jego członków wyrazi sprzeciw wobec decyzji (uważając, że narusza ona żywotne interesy społeczności, którą reprezentuje) i w ciągu 3 dni Prezydium jej nie przyjmie, ma być referowana przed Zgromadzeniem Narodowym Republiki Serbskiej lub Izbą Narodów Federacji Bośni i Hercegowiny (członkami bośniackimi lub chorwackimi). Jeżeli 2/3 głosujących opowie się przeciw danej decyzji, to przepada w głosowaniu.

Zadaniem Prezydium stało się: kierowanie polityką zagraniczną państwa; wyznaczanie ambasadorów i innych przedstawicieli Bośni i Hercegowiny za granicą (korpus dyplomatyczny może składać się maksymalnie w 2/3 z mieszkańców Federacji Bośni i Hercegowiny); reprezentowanie państwa na zewnątrz; negocjacja traktatów międzynarodowych; wykonywanie decyzji Zgromadzenia Parlamentarnego, proponowanie budżetu, po wcześniejszej rekomendacji przez rząd; składanie przed Zgromadzeniem Parlamentarnym raportu odnośnie funkcjonowania władzy wykonawczej; koordynacja współpracy z organizacjami międzynarodowymi i pozarządowymi; wykonywanie wszelkich innych zadań powierzonych przez Zgromadzenie Parlamentarne lub części składowe Republiki (art. 5 § 3 Konstytucji). Prezydium nominuje także premiera189, który tworzy rząd za zgodą większości członków Izby Reprezentantów (ministra spraw zagranicznych i ministra handlu zagranicznego wyznacza Prezydium, nie zaś premier). Rząd może być przez nią także odwołany. Każdy z ministrów ma 2 zastępców (minister i zastępcy muszą być różnej narodowości). Rząd zazwyczaj składa się z niewielu resortów, ze względu na ograniczone kompetencje na poziomie centralnym. Z terenów Federacji może pochodzić maksymalnie 2/3 ministrów (art. 5 § 4). Art. 5 § 5 Konstytucji tworzy Stały Komitet ds. Wojskowych, zarządzający aktywnością wojskową na terenie Bośni i Hercegowiny. Członkowie Prezydium pełnią zwierzchnictwo nad siłami zbrojnymi swojej narodowości, współtworzącymi Siły Zbrojne Bośni i Hercegowiny. Zawarto też przepis, mówiący, iż żadna z części składowych nie może użyć siły lub grozić użyciem siły przeciw drugiej, ani jej siły nie mogą wejść na terytorium drugiej części składowej, bez zgody jej rządu oraz Prezydium Bośni i Hercegowiny190.

Ważną rolę w systemie konstytucyjnym Bośni i Hercegowiny uzyskał Sąd Konstytucyjny. Tworzy go 9 sędziów – 4 wybieranych przez Izbę Reprezentantów Federacji Bośni i Hercegowiny, 2 przez Zgromadzenie Narodowe Republiki Serbskiej, zaś 3 mianuje prezydent Europejskiego Trybunału Praw Człowieka po konsultacji z Prezydium Republiki
(ci ostatni nie mogą być obywatelami Bośni i Hercegowiny oraz państw ościennych). Orzeka w sprawach związanych z przestrzeganiem i wprowadzaniem w życie konstytucji; rozstrzyga też spory kompetencyjne między Republiką a częściami składowymi, pomiędzy częściami składowymi oraz między instytucjami państwa; sprawdza zgodność stanowionego prawa i konstytucji części składowych z Konstytucją Bośni i Hercegowiny i postanowieniami porozumienia z Dayton; wypowiada się na temat specjalnych stosunków części składowych z państwami sąsiednimi. Sąd Konstytucyjny jest również najwyższym sądem apelacyjnym w Bośni i Hercegowinie. Sprawy mogą do niego kierować: członkowie Prezydium Republiki, Premier, Przewodniczący Izby Reprezentantów i Izby Narodów oraz ich zastępcy, 1/4 członków obu izb parlamentu Republiki i parlamentów części składowych. Jego decyzje są ostateczne.

Ostatnim organem konstytucyjnym został Bank Centralny Bośni i Hercegowiny, zajmujący się polityką monetarną i kursów walutowych. Jego zadaniami stały się: emisja waluty (marka transferowa – konvertibilna marka, KM) i utrzymywanie jej stałego kursu do euro; tworzenie rezerw federalnych; kontrola obrotu pieniędzmi w kraju oraz kontrola działalności banków i instytucji finansowych w kraju. W przypadku tej instytucji też występuje parytet narodowościowy: Zarząd składa się z dyrektora wyznaczanego przez Międzynarodowy Fundusz Walutowy (spoza obywateli Bośni i Hercegowiny i obywateli państw ościennych) oraz 3 członków – 2 z terenu Federacji (Bośniak i Chorwat z jednym głosem) oraz Serb z Republiki Serbskiej. Od stycznia 2005 r. skład Zarządu jest 5–osobowy. Budżet Republiki również związany został parytetem narodowościowym: 2/3 jego wpływów pochodzi z Federacji, zaś 1/3 z Republiki Serbskiej (dystrykt Brčko dysponuje odrębnym budżet).

Istotny jest art. 9 § 3 Konstytucji mówiący o zasadzie reprezentacji przez władze centralne wszystkich narodów Bośni i Hercegowiny. Jest to nakaz działania w imieniu wszystkich obywateli państwa (zapis mocno fikcyjny)191. Ustrój polityczny państwa, jego prawo konstytucyjne tworzyły również konstytucje części składowych Republiki. Po podpisaniu układu z Dayton konieczne były zmiany w Konstytucji Republiki Serbskiej z 28 lutego 1992 r. oraz w Konstytucji Federacji Bośni i Hercegowiny z 30 marca 1994 r.


189. Od 1997 r. do 2000 r. premierów było dwóch (tzw. współpremierzy) – Bośniak i Chorwat, pełniący tę funkcję rotacyjnie, zmieniający się co tydzień (istniał też oddzielny premier Republiki Serbskiej). Od 2000 r. na stanowisku premiera znajdowały się 3 osoby (Bośniak, Chorwat i Serb), piastujący funkcję w półrocznych zmianach.
190. Ibid., s. 176-177; Strona internetowa Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina, http://www.ccbh.ba, „Constitution of Bosnia and Herzegovina”, inf. z 19 II 2007.
191. P. Timofiejuk, op. cit., s. 177-180; Strona internetowa Constitutional Court of Bosnia and Herzegovina, http://www.ccbh.ba, „Constitution of Bosnia and Herzegovina”, inf. z 19 II 2007.
skomentuj
KOMENTARZE NA TEMAT GRY
więcej komentarzy dodaj komentarz